گاراژ
گاراژ
صنعت خودرو در ایران

تاریخچه شکل گیری صنعت خودرو در ایران

امروز از سری مقالات گاراژ قصد داریم شما را بیشتر با تاریخچه شکل گیری صنعت خودرو در ایران آشنا کنیم. باما همراه باشید.

بررسی تاریخچه شکل گیری یک صنعت و مسیری که کشورها برای دستیابی به آن پیموده اند می تواند برای کشورهایی که می خواهند به آن عرصه وارد شوند یا ورود موفقی نداشته اند، راهگشا باشد. طبق نظریه الکساندر گرشنکرون که معتقد بود «هر چه عقب ماندگی نسبی اقتصادی یک کشور بیشتر بوده، تلاش های توسعه در آن کشور تمرکز بیشتری داشته است و عقب ماندگی در مقاطعی خاص می تواند یک مزیت باشد، چون کشورهای عقب مانده از تجربه دیگران استفاده کرده و جهش را جایگزین رشد آهسته می کنند.

 

در ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺻﻨﻌﺖ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ ﺳﺎزی در ﺳﺎل  1891  ﺗﻮﺳـﻂ ﻳـﻚ ﻓﺮاﻧﺴـﻮی ﺑﻨـﺎم (ﭘﺎﻧـﺎرد) ﭘﺎﻳﻪ ﮔﺬاری ﺷﺪ. اوﻟﻴﻦ اﺗﻮﻣﺒیلی ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﺎﻧﺎرد ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ ﺑﺎ ﻧﻔﺖ ﻛﺎر ﻣﻲ ﻛـﺮد ﭘـﺲ از آن؛ ﻳﻌﻨﻲ ﺳﻪ ﺗﺎ ﭼﻬﺎرﺑﻌﺪ، اوﻟﻴﻦ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ ﺑﻪ ﻧﺎم «ﭘﮋو» ﺳـﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪ ﻛـﻪ ﻫـﻢ اﻛﻨـﻮن ﻳﻜـﻲ از اﺗﻮﻣﺒﻴﻞﻫﺎی ﻣﺸﻬﻮر ﻓﺮاﻧﺴﻮی در دﻧﻴﺎ اﺳﺖ.

اتومبیل سازی در امریکا نیز توسط (فورد) شروع شد و این صنعت در کشور آمریکا بهتر از اروپا توسعه یافت. مقارن همین سالها تعدادی اتومبیل به ایرات وارد شد که مربوط به اوایل دهه 1920 است. در کنار آن کارگاه هایی جهت تعمیر اتومبیل نیز دایر گردید. کار این تعمیرگاه ها، تعویض و تعمیر لاستیک و نیز تعویق وسایل یدکی بود که از خارج وارد می گردید. در ایران اطاق سازی از جمله اولین اقدامات در راه ﭘﻴﺸـﺮﻓﺖ ﺻـﻨﻌﺖ ﺧـﻮدرو ﺑـﻮد. صاحبان این صنعت با نداشتن وسایل کافی، به ساخت کامیون و اتوبوس اقدام نمودند. البته مواد اولیه این اطاقها در کشور ساخته می شد. سایر وسایل مورد نیاز همانند شاسی موتور و لاستیک از خارج وارد می گردید.

تاریخچه شکل گیری صنعت خودرو در ایران

تاریخچه شکل گیری صنعت خودرو در ایران

اﻳﺮان به دﻟﻴﻞ ﻋﺪم ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪی در ﺳﺎﺧﺖ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ، ﻣﺠﺒﻮرﺑـﻪ ﺧـﺎرج ﻛـﺮدن ارز و واردات اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ ﺑﻮد. در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺻﻨﺎﻳﻊ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞ درﺻﺪد ﺑﻮدﻧـﺪ ﺗـﺎ آﻧﺠـﺎ ﻛـﻪ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ اﺟﺰای متشکل اتومبیل را در داخل تهیه کنند و در اثر تشویق و ترغیب صاحبان صنایع و اﻋﻄﺎی وام ها، ﺑﺘﺪرﻳﺞ ﺑﺎ راﻫﻨﻤﺎﻳﻲ وزارت اﻗﺘﺼـﺎد ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠـﺎﺗﻲ ﺟﻬـﺖ ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻣﺎﺷـﻴﻦ ﺳـﻮاری، اﺗﻮﺑﻮس و ﻛﺎﻣﻴﻮن داﻳر ﮔﺮدﻳﺪ و ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری از آﻧﻬﺎ آﻏـﺎز ﺷـﺪ.

اوﻟـﻴﻦ ﻛﺎرﺧﺎﻧـﻪ ای که توانست مونتاژ و سپس ساخت سواری در ایران را به عهده گیرد، کارخانه جیپ ایران بود که در سال 1336 تاسیس یافت و با دریافت 60 میلیون ریال وام از وزارت اقتصاد – از محل معاونت ارزیابی پشتوانه اسکناس- شروع به تولید نمود. اﻳﻦ ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ، ﺑﺎ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﻣﻮﺟﻮد ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺗﻌـﺪاد ﻣﺤﺪودی ﺧﻮدرو ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻲﻛﺮد ﻛﻪ ﺗﺎ ﺣﺪی ﺟﺎی واردات ﺧﻮدروﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑﻪ را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد. بعد از آن در سال 1388 شرکت مرتب (لند رور) تاسیس گردید و چندسال بعد فعالیتش را آغاز کرد.

شرکت فیات در ایران

شرکت صنعتی (فیات ) در سال 1399 تاسیس شد که هر سال، تعدادی سواری ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻲﻧﻤﻮد. ﻫﻤﺰﻣـﺎن ﺑـﺎ ﺗﺄﺳـﻴﺲ ﺷـﺮﻛﺖ ﺻـﻨﻌﺘﻲ سایکا، شرکت سهامی خاور (مرسدس بنز) اولین کارخانه اتومبیل سازی را در ایران تاسیس کرد. در سال 1341 شرکت ﺳﻬﺎﻣﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت « اﻳﺮان ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎل» ﺑﺮای ﺗﻬﻴﻪ اﺗﻮﺑﻮس، واﻧﺖ، اﺳﺘﻴﺸﻦ، ﻣﻴﻨـﻲ بوس، آمبولانس نیز به این گروه پیوست و سال 1345 تولید پیکان را آغاز کرد. همزمان با آن کارخانه «لیلاند موتور» نیز در این زمینه ساخت کامیون های ﺳﻨﮕﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎﻳﻲ زد.

ﺳـﺎل ﺑﻌﺪ ﺷﺮﻛﺖ «زاﻣﻴﺎد» (وﻟﻮو)ﻛﻪ ﻏﻴﺮ از ﺳﺎﺧﺖ و ﻣﻮﻧﺘﺎژ ﻛﺎﻣﻴﻮن، ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﻋﻤـﺪه ی دﻳﮕـﺮش ﺗﻬﻴـﻪ، ﺗﺮاﻛﺘﻮر ﺑﻮد ﺗﺄ ﺳﻴﺲ ﮔﺮدﻳﺪ. در ﺳﺎﻟﻬﺎی ﭘﺲ ازآن ﻧﻴـﺰ ﺑﺘـﺪرﻳﺞ ﺷـﺮﻛﺖ ﺳـﻬﺎﻣﻲ ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠـﺎت ﺻﻨﻌﺘﻲ «ﭘﺎرس ﻟﻮﻛﺲ» ﻛﻪ در ﺗﻬﻴﻪ اﺗﻮﺑﻮس و ﻣﻴﻨﻲﺑﻮس ﺷﻬﺮت داﺷـﺖ – ﺷـﺮﻛﺖ اﻳـﺮان ﭘﻴﻤـﺎ ﺷﺮﻛﺖ ﺳﻬﺎﻣﻲ ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت اﺗﻮﺑﻮس ﺳﺎزان ﺗﻬﺮان و ﻛﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺳﻴﺮوس ارﺟﻤﻨﺪ – ﻛﻪ ﻣﺎﺷـﻴﻦﻫـﺎی آﺗﺶ ﻣﻲ ﻧﺸﺎﻧﻲ را ﺗﻬﻴﻪ  ﻛﺮد – در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ.

ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﻴﻜﺎن، ﻣﻮﻧﺘﺎژ ﺳﻴﺘﺮوﺋﻴﻦ ﺷﺮوع ﺷﺪ و در ﺳﺎل 1347 ﺑﻬـﺮه ﺑـﺮداری از آن آﻏﺎز ﮔﺮدﻳﺪ. در ﺳﺎل 1352 ﻛﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت « ﺟﻨﺮال ﻣﻮﺗﻮر» اﻳﺮان مورد بهره برداری قرار گرفت و به تولید اتومبیل شورولت ایران پرداخت. به طور کلی در سال 1354، تعداد سیزده واحد ﺗﻮﻟﻴﺪی در ﺻﻨﻌﺖ اﺗﻮﻣﺒﻴﻞﺳﺎزی ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ داشتند که 38 درصد از کل واحدهای مذکور اتومبیل سواری تولید می کردند. این نسبت در سال 1345 حدود 31 درصد بوده است. در این رابطه عمده واﺣﺪﻫﺎی ﺗﻮﻟﻴﺪی داﻳﺮ ﺷﺪه، به دلیل دسترسی به بازار مواد اولیه، بازار مصرف و نیروی کار و نیز نزدیکی، در تهران مستقر شده بودند.

صنعت خودرو پس از انقلاب

ﭘﺲ از ﭘﻴﺮوزی اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﻲ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻣﺸﻜﻼت ناشی از جنگ، تولید خودرو دچار افت شدیدی گردید. در اﻳﻦ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﻌﻴﻨﻲ ﺑﺮای ﺗﻮﻟﻴﺪ خودرو در کشور طراحی نشده و وارداتی هم در این زمینه نداشتیم. علاوه بر آن بستری برای تولید خودرو داخلی نیز فراهم نبود. ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه آﺷﻔﺘﮕﻲ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺧﻮدرو در اﻳﻦ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎﻫﺶ ﺳﻬﻤﻴﻪ ارزی ﺷﺮﻛﺘﻬﺎی ﺧﻮدروﺳﺎز ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت درآﻣﺪﻫﺎی ﻧﻔﺘﻲ ﻛﺸﻮر ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲ ﺷﺪ.

در اﻳﻦ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺻﻨﻌﺖ ﺧﻮدروﺳﺎزی دﭼﺎر ﻳﻚ ﺑﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﮕﻲ و رﻛﻮد ﺑﻮد و ﺗﺤﺮﻛﺎت ﻣﻮﺟـﻮد در ﺳﺎﻟﻬﺎی اوﻟﻴﻪ دﻫﻪ 60 ﻫﻢ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺧﻮدروﻫﺎی واﻧﺖ، اﺗﻮﺑﻮس،ﻛﺎﻣﻴﻮن و ﻣﻴﻨـﻲ ﺑـﻮس ﻣﺮﺑـﻮط ﺑﻮده اﺳﺖ.

بعد از اتمام جنگ شرکت های ﺧﻮدروﺳﺎزی اﻳﺮان ﺑﺎ ﺣﻤﺎﻳـﺖ دوﻟـﺖ ﺷـﺮوع ﺑـﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ نمودند. این امر منجر به گسترش تولید داخلی و ایجاد شرکتهای قطعه سازی در کشور شد و  رشد خوبی در تولید خودرو با نگرش بازارهای داخلی اﻳﺠــﺎد ﮔﺮدﻳــﺪ، اگرچه همواره تقاضا کنندگان از کیفیت خودروهای تولید داخل و قیمت آنها در قیاس با دیگرکشورها اظهار نارضایتی نموده اند.

شکل گیری صنعت خودرو در ایران

وﺿﻌﻴﺖ ﺻﻨﻌﺖ ﺧﻮدرو در اﻳﺮان

در اﻳﺮان از ﺳﺎل 1349 تا آخر سال 1356 تولید خودرو به علت رونق اقتصادی حاکم بر کشور به دلیل وفور ارز و بالا بودن قدرت خرید بازار داخلی رشد بالایی داشته است. از سال 1356 به بعد با شروع بحران های اقتصادی ناشی از انقلاب و جنگ به غیر از سال 1360، افت تولید مشخص است.

اما بعد از جنگ تحمیلی، ﻫﻤﻜﺎرﻳﻬﺎی ﻋﻠﻤﻲ و ﻓﻨﻲ اﻳﺮان ﺑﺎ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎی ﻓﺮاﻣﻠﻴﺘﻲ ﻣﺠـﺪدا اﺣﻴﺎ ﺷﺪ و از رﻫﮕﺬر آن اﻳﺮان ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﻧﻮﺳﺎزی ﺧﻄﻮط تولید و تولید محصولات با کیفیت بهتر و جدیدتر دست یابد. در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﺻﻨﻌﺖ خودرو توانسته است با تعمیق پیوند خود با صنایع بالا دستی، صنعت قطعه سازی را نیز به حرکت در آورد.

اما همه با مباحث این صنعت نتوانسته است به کسب مزیت نسبی و رقابتی در تولید خودرو و قطعات دست یابد و حضور موفقی در بازارهای جهانی داشته باشد و اﻳﻦ وﺿﻌﻴﺖ در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ آﻣﺎر ﺗﻮﻟﻴﺪ وﺳﺎﻳﻂ ﻧﻘﻠﻴﺔ ی ﺑﻨﺰﻳﻨﻲ و دﻳﺰﻟﻲ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﻮد ﺑﻬﺘـرﻧﻤﺎﻳﺎن ﻣﻲ ﮔﺮدد.

امیدواریم از مقاله تاریخچه صنعت خودرو در ایران بهره کافی را برده باشید. باما از قسمت دیدگاه ها باما در ارتباط باشید.

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *